Για εννέα δισεκατομμύρια χρόνια, το σύμπαν παρέμενε αδιάφορο, χωρίς να γνωρίζει την ύπαρξή του. Ο ήλιος ανέτειλε σε πλανήτες που δεν είχαν μάτια να τον παρακολουθήσουν. Η βροχή έπεφτε σε ωκεανούς που δεν είχαν αυτιά να την ακούσουν. Αστέρες γεννιόνταν και πέθαιναν, σαν λάμπες σε ένα άδειο δωμάτιο, χωρίς κανέναν να εκπλαγεί. Η φύση δεν υπήρξε σκηνικό, διότι δεν υπήρχε θεατής.

Αυτή δεν είναι ποιητική υπερβολή, αλλά η πιο ακριβής περιγραφή που μπορούμε να κάνουμε. Η ύλη ήταν γεμάτη ενέργεια και κίνηση, αλλά ταυτόχρονα ριζικά κενή από εμπειρία. Πλήρης και άδεια ταυτόχρονα. Αυτός ο παραλογισμός αποτελεί την αφετηρία μας.

Και ύστερα, πριν από 3,5 δισεκατομμύρια χρόνια συνέβη κάτι πρωτοφανές! Μόρια άρχισαν να αντιγράφουν τον εαυτό τους. Αυτή η ιδιότητα της αυτοαντιγραφής δεν υπήρχε πουθενά αλλού.Έτσι ξαφνικά τα ταπεινά αυτά βακτήρια μετέτρεψαν την χημεία σε βιολογία.

Εδώ αρχίζει το πρώτο πρόβλημα που η επιστήμη εξηγεί με ακρίβεια, αλλά ταυτόχρονα δεν μπορεί να απαντήσει πλήρως. Εξηγεί το πώς: ποιες θερμοκρασίες, ποιες αντιδράσεις, ποιες συνθήκες. Δεν εξηγεί το γιατί. Γιατί η ύλη κινήθηκε προς τόσο προχωρημένη πολυπλοκότητα αντί να παραμείνει απλώς ύλη; Η τυχαιότητα δεν αρκεί ως απάντηση. Λέει «συνέβη» χωρίς να αναρωτιέται αν υπήρχε κάποια προδιάθεση για να συμβεί.

Ο βράχος δεν επιθυμεί να παραμείνει βράχος, το νερό δεν θέλει να κυλήσει, αλλά το βακτήριο, ακόμα και το πιο στοιχειώδες, έχει ήδη μια σχέση με την ύπαρξή του. Αναγνωρίζει το εντός από το εκτός, αναζητά ενέργεια, αποφεύγει τον θάνατο. Αυτό δεν είναι μεταφορά, είναι λειτουργία. Είναι η πρώτη ένδειξη ότι κάτι άλλο κρυβόταν μέσα στην ύλη από την αρχή.

Εδώ η μεταφυσική κάνει ένα βήμα που η επιστήμη δεν τολμά: ισχυρίζεται ότι η ύλη δεν είναι απλώς ύλη, είναι Πνεύμα στην πιο πυκνή του μορφή. Αυτό που ονομάζουμε Θείο Σπινθήρα δεν κατεβαίνει από έξω σαν κάποιο δώρο από ψηλά, αναδύεται από μέσα, όταν η πολυπλοκότητα φτάσει σε ένα κρίσιμο κατώφλι. Η ζωή δεν εμφυτεύτηκε στην ύλη, ήταν πάντα εκεί, σε λανθάνουσα κατάσταση, περιμένοντας τις σωστές συνθήκες.

Αν εξετάσουμε το σύμπαν ως σύστημα με κατεύθυνση, από το απλό στο σύνθετο, από το αδρανές στο έμβιο, από το έμβιο στο συνειδητό, τότε η εμφάνιση της ζωής δεν ήταν ατύχημα. Ήταν η αναγκαία επόμενη κίνηση.

Από τα μονοκύτταρα στους πολυκύτταρους. Από εκεί στα νευρικά συστήματα. Από τα νευρικά συστήματα στον εγκέφαλο. Και μετά, κάτι εντελώς απρόβλεπτο: η αυτογνωσία. Κάθε βήμα δεν ήταν απλώς πιο πολύπλοκο, αλλά διαφορετικό ποιοτικά. Εμφανιζόταν κάτι που δεν υπήρχε στο προηγούμενο στάδιο και δεν μπορούσε να προβλεφθεί μέχρι τότε από τα συστατικά του.

Το αίνιγμα δεν είναι η πολυπλοκότητα καθεαυτή. Είναι το άλμα. Η σκέψη δεν εμφανίζεται ξαφνικά επειδή έτυχε να μαζευτούν πολλά κύτταρα μαζί αυτό θα ήταν σαν να έβαζες  πολλές πέτρες τη μία πάνω στην άλλη και για αυτό εκείνες να αποφάσιζαν να τραγουδήσουν. Σε κάθε άλμα υπάρχει κάτι που ερχόταν από μέσα, που απλώς βρήκε τη μορφή για να εκδηλωθεί. Το Πνεύμα που κοιμόταν μέσα στην πέτρα ξύπνησε μέσα στο κύτταρο και άρχισε να σκέφτεται μέσα στον εγκέφαλο.

Υπάρχει ένα λεπτό σημείο που αξίζει να σταθούμε: η εξέλιξη της συνείδησης δεν είναι εγγυημένη. Δεν είναι αυτόματη. Ο εγκέφαλος ως βιολογικός μηχανισμός μπορεί να λειτουργεί άψογα, ενώ το Πνεύμα μέσα του παραμένει αδρανές. Η μορφή δεν εγγυάται τη λειτουργία, όπως ένα κλειδί που ταιριάζει στην κλειδαριά αλλά δεν έχει ποτέ γυρίσει, δεν έχει ανοίξει τίποτα.

Με τη συνείδηση, το σύμπαν απέκτησε κάτι που δεν είχε ποτέ πριν: τη δυνατότητα να αναρωτηθεί για τον εαυτό του. Εμείς δεν είμαστε απλώς αποτελέσματα εξέλιξης. Είμαστε η ίδια η εξέλιξη που κοιτάει τον καθρέφτη της. Ο Δημόκριτος που ανακαλύπτει το άτομο, ο Αϊνστάιν που κατανοεί τη σχετικότητα, δεν ανακαλύπτουν κάτι ξένο. Είναι το σύμπαν που καταλαβαίνει τι είναι. Λιγάκι ναρκισσιστικό, θα παραδεχτώ, αλλά και ακαταμάχητα ακριβές.

Αυτό ανοίγει ένα ερώτημα που δεν έχει απάντηση προς το παρόν, αλλά αξίζει να το κρατήσουμε ανοιχτό: αν η ανόργανη ύλη βρήκε τον τρόπο να γίνει ζωή, και η ζωή βρήκε τον τρόπο να γίνει νους, τι εμποδίζει τον νου να γίνει κάτι άλλο; Κάτι για το οποίο δεν έχουμε ακόμα λέξη, όπως ακριβώς το πρώτο κύτταρο δεν μπορούσε να φανταστεί την Ένατη Συμφωνία ούτε να εκφράσει αυτή την αδυναμία, επειδή δεν είχε ακόμα γλώσσα.

Η μετάβαση από το ανόργανο στο οργανικό δεν ανήκει μόνο στην ιστορία. Είναι μια πορεία που συνεχίζεται. Και το επόμενο ποιοτικό άλμα δεν αναμένεται να γίνει σε κάποια υδροθερμική πηγή, αλλά εντός της συνείδησης. Ίσως ήδη γίνεται, και εμείς το βιώνουμε χωρίς να το κατανοούμε, ακριβώς όπως η ύλη δεν ήξερε ότι ετοιμαζόταν να ζήσει.

Αν το σκεφτείς προσεκτικά, αυτό είναι ταυτόχρονα η πιο ενθαρρυντική και η πιο ανατρεπτική ιδέα που μπορεί να κρατήσει κάποιος: ότι δεν είμαστε το τέλος της ιστορίας. Είμαστε ένα ενδιάμεσο κεφάλαιο. Και το επόμενο γράφεται ήδη μέσα μας, χωρίς να το έχουμε υπογράψει.