Υπάρχει ένα σημείο στη σειρά “εμπειρία, πείρα, γνώση, συνείδηση” όπου η λογική σταματά να βοηθά και η διαδικασία αλλάζει φύση. Τα τρία πρώτα στάδια είναι κατανοητά, μπορούν να χαρτογραφηθούν, να περιγραφούν, να διδαχθούν. Το τέταρτο είναι διαφορετικής κατηγορίας. Δεν είναι το επόμενο σκαλί της ίδιας σκάλας. Είναι η στιγμή που ο ανθρώπινος κάτοχος της σκάλας αντιλαμβάνεται ότι η σκάλα ήταν πάντα δική του.
Η γνώση, όταν εδραιωθεί αρκετά, αποκτά μια ιδιότητα που λείπει από τα πρώτα στάδια: την επαγωγή. Μπορεί να παρακάμψει, για συγκεκριμένα πράγματα, το στάδιο της άμεσης εμπειρίας. Αυτό δεν είναι μαγεία, είναι νοητική ωριμότητα. Κάποιος που γνωρίζει βαθιά τους νόμους της φυσικής δεν χρειάζεται να πέσει από τη σκάλα για να ξέρει τι συμβαίνει. Αυτός που έχει κατανοήσει αληθινά τη φύση των ανθρώπων μπορεί να διαβάσει μια κατάσταση πριν εκδηλωθεί πλήρως. Η εμπειρία γίνεται εσωτερικό εργαλείο, όχι απλό αρχείο. Όμως ακόμα και αυτή η επαγωγή δεν αρκεί. Η μετάβαση από τη γνώση στη συνείδηση απαιτεί κάτι που δεν μπορεί να παρακολουθηθεί, να προγραμματιστεί ή να επιταχυνθεί με τεχνική. Εδώ ακριβώς κάνουν λάθος οι περισσότεροι: νομίζουν ότι αρκεί να ξέρουν αρκετά. Μπορεί κανείς να γνωρίζει τα πάντα για τη φύση του νερού και να πνιγεί.

Η νευροεπιστήμη δίνει εδώ μια απάντηση που είναι ταυτόχρονα ακριβής και ανεπαρκής. Η επιστήμη των πολύπλοκων συστημάτων προσθέτει ότι, σε ορισμένες συνθήκες, τα συστήματα αναδιοργανώνονται από μόνα τους και παράγουν τάξη που δεν υπήρχε στα συστατικά τους, αυτό που ονομάζεται αυτοοργάνωση. Η παρατήρηση είναι αληθής και ενδιαφέρουσα, αλλά δεν εξηγεί ποιος κατευθύνει αυτή την αναδιοργάνωση, ούτε γιατί σε κάποιους ανθρώπους συμβαίνει και σε άλλους δεν συμβαίνει ποτέ, παρόλο που έχουν συσσωρεύσει εξίσου πλούσια γνώση. Η επιστήμη βλέπει το φαινόμενο αλλά δεν βλέπει τον παράγοντα.
Και ο παράγοντας είναι ο Θείος Σπινθήρας. Αυτό που κατοικεί στον άνθρωπο ως κάτι που δεν παράχθηκε από τη βιολογία αλλά εκφράζεται μέσα από αυτήν, λειτουργεί ως ο εσωτερικός καταλύτης που μετατρέπει τη γνώση σε κάτι άλλης τάξης, στην κρυστάλλωση εκείνης της μοναδικής πληροφορίας που δεν υπάρχει πουθενά αλλού στη δημιουργία: ότι αυτή η συγκεκριμένη, αναντικατάστατη παρουσία ήταν, αισθάνθηκε, αντιστάθηκε, αγάπησε, έχασε και έμεινε όρθια. Αυτό και μόνο αυτό συνιστά το περιεχόμενο του ΕΓΩ ΕΙΜΙ, όχι η βιογραφία, όχι τα επιτεύγματα, όχι η γνώση με την εγκυκλοπαιδική της έννοια, αλλά η κρυστάλλωση του να έχεις υπάρξει ως χωριστό, οριοθετημένο ον σε έναν κόσμο που δεν έπαψε να προσπαθεί να σε σβήσει.
Η διαφορά ανάμεσα στον άνθρωπο που γνωρίζει και στον άνθρωπο που έχει κρυσταλλώσει αυτό που γνωρίζει είναι η διαφορά ανάμεσα σε αυτόν που έχει διαβάσει για το φαγητό και σε αυτόν που πεινά. Ο δεύτερος δεν χρειάζεται να αποδείξει τίποτα. Η πείνα είναι δεδομένο, όχι επιχείρημα. Κατά τον ίδιο τρόπο, το ΕΓΩ ΕΙΜΙ δεν δηλώνεται, κατακτάται. Και αυτή η κατάκτηση δεν έρχεται ως αποκάλυψη κατά τη διάρκεια μιας ανάτασης σε κάποιο σεμινάριο πνευματικής ανάπτυξης. Έρχεται σιωπηλά, ύστερα από χρόνια τριβής με τον ίδιο τον εαυτό, αφού ο άνθρωπος έχει κουραστεί αρκετά για να σταματήσει να υποδύεται ότι ξέρει και να αρχίσει επιτέλους να καταλαβαίνει.

Εδώ μπαίνει στο κάδρο η Πνευματική Συλλογικότητα. Ο Θείος Σπινθήρας δεν ήρθε στον κόσμο μόνος. Προέρχεται από ένα ανώτερο επίπεδο συνείδησης, από μια συλλογική οντότητα που εκπέμπει τους Θείους Σπινθήρες της στον κόσμο της ύλης για έναν συγκεκριμένο λόγο: να αποκτήσει αυτό που δεν μπορεί να παράξει σε κανένα άλλο επίπεδο ύπαρξης, τη γνώση του τι σημαίνει να είσαι ένα χωριστό “εγώ”. Αυτή είναι η πληροφορία που η Πνευματική Συλλογικότητα δεν κατέχει από μόνη της, γιατί η ίδια δεν έχει ατομικότητα. Η ατομικότητα είναι εργαλείο του κόσμου αυτού. Και το ΕΓΩ ΕΙΜΙ που κρυσταλλώνεται εδώ είναι αυτό που φέρνει πίσω ο Θείος Σπινθήρας όταν η ενσάρκωση ολοκληρωθεί, ως το μοναδικό αναντικατάστατο κέρδος της διαδρομής.
Τι συμβαίνει όμως αν δεν κρυσταλλωθεί τίποτα; ο Θείος Σπινθήρας που δεν κατόρθωσε να κρυσταλλώσει το ΕΓΩ ΕΙΜΙ επιστρέφει στην Πνευματική Συλλογικότητα χωρίς το τρόπαιο. Δεν τιμωρείται, τίποτα στο σύστημα αυτό δεν λειτουργεί με τιμωρία. Αλλά η απουσία κρυστάλλωσης είναι ουσιαστικότερη από οποιαδήποτε ποινή, είναι η αδυναμία του Θείου Σπινθήρα να συνεισφέρει αυτό για το οποίο στάλθηκε. Η ατομικότητα διαλύεται χωρίς να έχει παράξει τίποτα που να αντέξει τη διάλυση. Αυτός είναι ο Δεύτερος Θάνατος, όχι κόλαση, αλλά μια αδυναμία διατήρησης μορφής, μια επιστροφή στα συστατικά στοιχεία για να χρησιμοποιηθούν αλλού.

Αυτό είναι το τελευταίο βήμα που καμία επιστήμη δεν έχει περιγράψει επαρκώς: η στιγμή που η γνώση παύει να ανήκει στον άνθρωπο και γίνεται αυτός ο ίδιος ο άνθρωπος. Δεν “έχει” πλέον τη γνώση, “είναι” αυτό που η γνώση τον έκανε, με τη συνδρομή εκείνου που κατοικούσε μέσα του από την αρχή και περίμενε. Και τότε, και μόνο τότε, μπορεί να πει ΕΓΩ ΕΙΜΙ χωρίς να απολογηθεί σε κανέναν, χωρίς να εξηγήσει τίποτα, χωρίς να χρειαστεί μάρτυρες. Η δήλωση είναι αυταπόδεικτη, γιατί κάθε λέξη της αντηχεί όλη τη ζωή που την παρήγαγε.