Η Σύγχρονη Μεταφυσική δεν είναι συλλογή ωραίων ιδεών. Είναι σύστημα, και κάθε σύστημα χρειάζεται αφετηρία. Αυτή η αφετηρία έχει ένα όνομα: Δημιουργία. Όμως, το πρόβλημα με τη λέξη “Δημιουργία” είναι ότι ακούγεται σαν κάτι απλό, σαν να εννοούμε “αρχή”. Δεν εννοούμε. Εννοούμε τρία διαφορετικά και αλληλένδετα γεγονότα, τρεις διεργασίες που η δυτική σκέψη συνήθισε να αναμειγνύει ή να αγνοεί εναλλάξ, και αυτή η σύγχυση κοστίζει ακριβά.

Τα τρία αυτά γεγονότα έχουν ονόματα: Θεογονία, Κοσμογονία, Κοσμολογία. Το καθένα τους περιγράφει κάτι άλλο. Η Κοσμογονία αφορά τον κόσμο των ιδεών, τον κόσμο των αρχετύπων, αυτό που θα ονομάζαμε πνευματική δημιουργία. Η Κοσμολογία αφορά την υλική δημιουργία, τον κόσμο όπως εκδηλώνεται στα φυσικά φαινόμενα. Μέχρι εδώ, η επιστήμη μπορεί ακόμα να ακολουθήσει, την Κοσμολογία τη μελετά με ευχαρίστηση, και για την Κοσμογονία έχει τουλάχιστον απόψεις. Η Θεογονία, όμως, είναι εντελώς διαφορετική υπόθεση.

Θεογονία, για τη Σύγχρονη Μεταφυσική, δεν σημαίνει “ιστορία των θεών”. Σημαίνει κάτι πολύ συγκεκριμένο και πολύ πιο ριζοσπαστικό: την απαρχή της Ύπαρξης. Όχι ύστερα από την Κοσμογονία και την Κοσμολογία, ούτε πριν από αυτές, αλλά συγχρόνως. Και αυτή η λεπτομέρεια αλλάζει τα πάντα.

Και για να γίνει σαφές: η Κοσμογονία και η Κοσμολογία είναι τα μέσα. Μέσα για ποιο πράγμα θα αναρωτηθείτε; Για να φτάσει η Δημιουργία στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Αλλά ποιο είναι αυτό το αποτέλεσμα, και ποιο ήταν το αρχικό κίνητρο; Εδώ βρίσκεται το φιλοσοφικό αξίωμα που η παρούσα μεταφυσική θέση τοποθετεί στο κέντρο της δομής της: στη φάση της Θεογονίας, κίνητρο και αποτέλεσμα ταυτίζονται. Μόνο εκεί. Μόνο τότε.

Αυτό δεν είναι κάτι το αφηρημένο. Είναι το πιο συγκεκριμένο πράγμα που μπορεί να ειπωθεί για την αρχή. Σε κάθε άλλη δημιουργία που γνωρίζουμε, μέσα από τη φυσική, την εξελικτική βιολογία, τη νευροεπιστήμη, υπάρχει κενό ανάμεσα στο κίνητρο και το αποτέλεσμα. Η μεταλλαγή δεν “θέλει” να παράγει ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Η επιλογή δεν έχει εκ των προτέρων γνώση του αποτελέσματος. Η εξέλιξη δεν βλέπει μπροστά. Γι’ αυτό ακριβώς η επιστήμη μπορεί να περιγράψει τα φαινόμενα αλλά όχι να απαντήσει γιατί η ύλη κινήθηκε από το απλό στο σύνθετο, από το αδρανές στο έμβιο, από το έμβιο στο συνειδητό. Η επιστήμη εξηγεί το πώς, το γιατί παραμένει ζήτημα της μεταφυσικής.

Η ταύτιση κινήτρου και αποτελέσματος στη Θεογονία σημαίνει ότι η Πρώτη Αρχή δεν κινείται “προς” κάτι. Είναι ταυτόχρονα η αρχή και το τέλος, η πρόθεση και η εκπλήρωση. Αυτό είναι που η μεταφυσική παράδοση ονομάζει Μηδέ-Ένα: όχι το μηδέν ως κενό, αλλά ως η κατάσταση πριν από κάθε διαίρεση, πριν από κάθε σχέση μέσου και σκοπού. Στη φυσική θεωρείται αξίωμα ότι κάθε σύστημα τείνει προς χαμηλότερη ενέργεια. Η Θεογονία υποστηρίζει κάτι αντίστροφο και πολύ πιο ενοχλητικό: ότι η Πρώτη Αρχή δεν “τείνει” πουθενά, γιατί δεν της λείπει τίποτα. Η Κοσμογονία και η Κοσμολογία είναι οι τρόποι με τους οποίους αυτή η αρχή αναδιπλώνεται, αλλά η ίδια η αρχή δεν αλλάζει. Και αυτό που δεν αλλάζει, είναι πως δεν “θέλει” τίποτα που η ίδια δεν είναι ήδη.

Για όσους αυτό ακούγεται σαν μυστικισμός, αξίζει μια επίσκεψη στη σύγχρονη κβαντική φυσική. Το πρόβλημα της μέτρησης, το παράδοξο του Σρέντιγκερ, η έννοια της κβαντικής εμπλοκής όπου δύο σωματίδια παραμένουν συνδεδεμένα ανεξαρτήτως αποστάσεως, όλα αυτά υποδηλώνουν ότι η φύση έχει επίπεδα λειτουργίας που δεν υπακούουν στις συνηθισμένες αιτιώδεις αλυσίδες. Η κβαντική μηχανική δεν επιβεβαιώνει τη Θεογονία, αλλά ανοίγει τη θύρα σε μια διαφορετική κατανόηση του χρόνου και της αιτιότητας, ακριβώς εκεί όπου η μεταφυσική αξιώνει το δικό της έδαφος.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι: τι σημαίνει το να είναι η Θεογονία αυτή που “μορφοποιεί” τις άλλες δύο; Σημαίνει ότι η πνευματική και η υλική δημιουργία δεν είναι αυτοτελείς διεργασίες. Η Υπερουσία δεν βρίσκεται χρονικά πριν από την Ουσία. Συνυπάρχουν, αλλά η Υπερουσία ορίζει τους όρους. Η εξέλιξη της βιολογικής ζωής, από τα βακτήρια στα πολυκύτταρα στον εγκέφαλο και τελικά στην αυτοσυνείδηση, δεν είναι μια τυχαία αλληλουχία, είναι το να κινείται η Κοσμολογία μέσα στο πλαίσιο που ήδη έχουν ορίσει η Θεογονία και η Κοσμογονία. Η εξέλιξη είναι ο τρόπος με τον οποίο η ύλη φτάνει στο επίπεδο πολυπλοκότητας που απαιτείται για να γίνει Άνθρωπος, αυτό που η Σύγχρονη Μεταφυσική ονομάζει Ιδέα Άνθρωπος, ένα αρχέτυπο που προϋπάρχει στο επίπεδο της Κοσμογονίας.

Ο άνθρωπος, με άλλα λόγια, δεν είναι ατύχημα βιολογίας. Είναι το σημείο εκδήλωσης ενός αρχετύπου, είναι η ύλη που βρήκε επιτέλους τον τρόπο να στεγάσει τη Θεία Σπίθα. Το ΕΓΩ ΕΙΜΙ που κρυσταλλώνεται στον άνθρωπο δεν εφευρέθηκε από τη βιολογία. Βρήκε απλώς το κατάλληλο δοχείο.

Αν η Θεογονία είναι αυτή που μορφοποιεί τις άλλες δύο, τότε η ανθρώπινη ύπαρξη δεν ξεκινά στη γέννηση και δεν τελειώνει στον θάνατο. Το να πιστεύει κανείς αυτό είναι σαν να μελετά μόνο την Κοσμολογία αγνοώντας τις υπόλοιπες δύο. Λογικά συνεκτικό; Όχι. Ικανοποιητικό ως ερμηνεία; Μόνο αν δεν κοιτάς πολύ βαθιά.

Η Σύγχρονη Μεταφυσική δεν ζητά από κανέναν να πιστέψει. Ζητά κάτι πιο δύσκολο: να σκεφτεί μέχρι τέλους. Η Θεογονία, η Κοσμογονία και η Κοσμολογία δεν είναι τρεις ξεχωριστές υποθέσεις. Είναι τρεις όψεις ενός και μόνου γεγονότος, ενός γεγονότος στο οποίο, για μία μόνο φορά, αρχή και τέλος ήταν ακριβώς το ίδιο πράγμα.