Πριν υπάρξει κάποιος συγκεκριμένος άνθρωπος, υπήρξε η ιδέα του. Όχι ως σκέψη κάποιου, αλλά ως αρχέτυπο, ένα blueprint ακριβές και πλήρες, που βρισκόταν στο επίπεδο της Υπερουσίας πολύ πριν από κάθε βιολογία, κάθε γέννηση, και κάθε όνομα. Η Ιδέα Άνθρωπος δεν είναι το ιδανικό στο οποίο τείνουμε. Είναι το πρωτότυπο από το οποίο προερχόμαστε. Και η διάκριση αυτή δεν είναι φιλολογική, είναι θεμέλιο για ό,τι ακολουθεί.

Αλλά αυτό το αρχέτυπο αντιμετώπιζε ένα πρόβλημα που δεν μπορούσε να λύσει μόνο του: ήταν τέλειο και ταυτόχρονα κενό. Δομικά άψογο, αλλά χωρίς εμπειρία. Ένα σχέδιο όμως δεν βιώνει τίποτα, δεν χάνει, δεν αγαπά, άρα δεν μαθαίνει. Και η μάθηση, η συγκεκριμένη, κοστολογημένη, μάθηση χωρίς επιστροφή που δίνει μόνο η ζωή, ήταν ακριβώς αυτό που χρειαζόταν. Η φυσική επιλογή εξηγεί πώς αναπτύχθηκε η βιολογία, δεν εξηγεί γιατί κατέληξε σε ένα ον που αναρωτιέται για τον εαυτό του. Η κβαντική μηχανική προσφέρει μια απροσδόκητη εικόνα: το σωματίδιο δεν αποκτά καθορισμένη κατάσταση παρά μόνο μέσα από τη μέτρηση, δηλαδή από την επαφή με κάτι εκτός του. Πριν τη μέτρηση, είναι υπέρθεση πιθανοτήτων. Το αρχέτυπο πριν τη σάρκα βρίσκεται στην ίδια ακριβώς συνθήκη.

Η κάθοδος όμως από την Ιδέα ως τον ατομικό άνθρωπο δεν είναι άλμα, είναι σκάλα. Και η σκάλα έχει σκαλιά. Στην πορεία της Ιδέας από το επίπεδο της Υπερουσίας ως την ενσαρκωμένη μορφή, θεωρητικά παρεμβάλλονται διάφορες βαθμίδες πνευματικών συλλογικοτήτων, κάθε μία από τις οποίες αντιπροσωπεύει αυξημένο βαθμό συνείδησης για τις μονάδες που τις συνθέτουν, και κάθε μία να αποτελεί πνευματική διαβάθμιση της προηγούμενης. Εντελώς αυθαίρετα, ακολουθώντας τον ανθρώπινο τρόπο κατηγοριοποίησης της συνείδησης σε διάφορα επίπεδα (συνειδητό, υποσυνείδητο και ασυνείδητο), θα αναφέρομαι του λοιπού σε αυτές τις συλλογικότητες σαν να είναι συλλογικότητες τριών επιπέδων, αναγνωρίζοντας ότι τα ονόματα είναι αναγκαστικά αυθαίρετα, και πως ό,τι κατονομάζεται γεμίζει αμέσως με εικόνες που δεν του ανήκουν. Το πόσες βέβαια είναι αυτές οι βαθμίδες, όπως και το πόσες πνευματικές συλλογικότητες υπάρχουν σε κάθε βαθμίδα, κανένας δεν μπορεί να πει με ακρίβεια αλλά δεν νομίζω πως έχει και νόημα.

Η πνευματική Συλλογικότητα Πρώτης Γενιάς είναι η αρχική διαφοροποίηση της Ιδέας. Την αποτελούν συλλογικότητες που φέρουν τον νόμο χωρίς ακόμα να τον έχουν βιώσει. Δεν είναι άνθρωποι, δεν ενσαρκώνονται με τη συνήθη έννοια. Εκφράζουν τα αρχέτυπα ως κανόνες, ως ντετερμινιστικές δυνάμεις που οργανώνουν τη δυνατότητα. Αυτές της δεύτερης γενιάς αποτελούν το επόμενο στάδιο, είναι συλλογικότητες που έχουν ήδη αρχίσει να συλλέγουν κάτι μέσα από την αλληλεπίδραση με επίπεδα πυκνότερης ύλης, είναι συλλογικές οντότητες με ιστορία, αλλά χωρίς ακόμα την κρίσιμη ατομικότητα που δίνει μόνο η ολοκληρωτική ενσάρκωση. Οι συλλογικότητες της τρίτης γενιάς βρίσκονται στο κατώφλι: είναι πνευματικές συλλογικότητες που κατανοούν ήδη τον σκοπό της κατάβασης, και που έχουν συντονιστεί με αρκετή ακρίβεια ώστε η Θεία Σπίθα που εκπέμπουν να μπορέσει να κατοικήσει σε ατομική ανθρώπινη μορφή.

Κάθε βαθμίδα είναι σχολείο. Κάθε πνευματική συλλογικότητα που υπάρχει σε κάθε βαθμίδα μεταδίδει στις μονάδες της κάτι που δεν μπορεί να αποκτηθεί αλλιώς. Και η μονάδα φτάνει στο τελικό στάδιο, την ενσάρκωση, φέροντας ήδη μέσα της την κληρονομιά όλων αυτών των επιπέδων, χωρίς να τα θυμάται συνειδητά. Αυτό είναι αυτό που στη φιλοσοφία αυτή ονομάζεται Θεία Σπίθα, όχι κάτι που δόθηκε κατά τη γέννηση, αλλά κάτι που ήρθε από μακριά, που διήνυσε κλίμακα πνευματικής συνείδησης πριν εγκατασταθεί στον άνθρωπο.

Εδώ αρχίζει το πιο λεπτό σημείο, αυτό που η ψυχολογία παρατηρεί αλλά δεν μπορεί να εξηγήσει πλήρως: γιατί κάθε άνθρωπος έχει διαφορετικό χαρακτήρα.

Η Μυητική Παράδοση το λέει καθαρά: κάθε άνθρωπος έχει δική του προσωπικότητα, που οφείλεται στον νόμο της ανομοιότητας. Αλλά τι σημαίνει αυτό πραγματικά; Ο νόμος της ανομοιότητας δεν είναι η τυχαία διανομή χαρακτηριστικών. Είναι η αναγκαία συνθήκη για να λειτουργήσει η Ιδέα: αν όλες οι εκφράσεις της ήταν ίδιες, δεν θα αποκτούσε τίποτα νέο. Χρειάζεται ανομοιότητα ακριβώς επειδή χρειάζεται ποικιλία εμπειριών, ποικιλία γωνιών, ποικιλία γεύσεων του ΕΓΩ ΕΙΜΙ.

Ο χαρακτήρας λοιπόν διαμορφώνεται σε δύο επίπεδα που λειτουργούν ταυτόχρονα χωρίς να αλληλοεπικαλύπτονται. Το πρώτο είναι αυτό που φέρνει μαζί του η Θεία Σπίθα: η “υπογραφή” της συλλογικότητας από την οποία προήλθε, η βαθιά κλίση που κάνει κάποιον εγγενώς στοχαστικό, ή εγγενώς δραστήριο, ή εγγενώς ευαίσθητο, χωρίς να υπάρχει βιογραφική αιτία. Αυτό δεν είναι γενετικό. Είναι προ-γενετικό. Το δεύτερο είναι αυτό που χτίζει η ζωή επάνω σε εκείνη την υπογραφή: το περιβάλλον, οι επιλογές, η τριβή, η απώλεια, τα πάθη που εξημερώθηκαν ή όχι. Ο χαρακτήρας με την καθημερινή έννοια, η υπομονή, η γενναιοδωρία, το θάρρος ή η ανανδρία, είναι αποτέλεσμα αυτής της συνεχούς διαπραγμάτευσης ανάμεσα στο τι έφερες και στο τι έζησες.

Εδώ η νευροεπιστήμη το επιβεβαιώνει με την δική της γλώσσα: το Default Mode Network, το νευρωνικό δίκτυο που ενεργοποιείται κατά την αυτοαναφορική σκέψη, δεν λειτουργεί ουσιαστικά χωρίς εξωτερικό ερέθισμα. Η αυτογνωσία χτίζεται μέσα από αντίσταση. Αυτό που οι θεολόγοι ονόμαζαν “δοκιμασία” και οι ψυχολόγοι “αντίξοες εμπειρίες”, στη φιλοσοφία που μας απασχολεί ονομάζεται με απλούστερο τρόπο, είναι η αναγκαία τριβή για να καθοριστεί το αρχέτυπο.

Υπάρχει όμως μία κρίσιμη διάκριση που συχνά χάνεται. Ο χαρακτήρας δεν είναι η Προσωπικότητα. Η λέξη “Προσωπικότητα” χρησιμοποιείται με τεχνική ακρίβεια. Δεν σημαίνει τα ψυχολογικά χαρακτηριστικά που μας ξεχωρίζουν. Σημαίνει τον ανώτερο σπινθήρα που εκδηλώνεται μέσα στην ατομικότητα, τον τρόπο που η Θεία Σπίθα αλληλεπιδρά με τον κόσμο, μαθαίνει, εξελίσσεται και συμβάλλει στο σχέδιο. Ο χαρακτήρας με την ψυχολογική έννοια είναι το σκεύος. Η Προσωπικότητα με τη μεταφυσική έννοια είναι αυτό που περιέχει το σκεύος.

Αυτή η διάκριση έχει πρακτικές συνέπειες. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ένας άνθρωπος με δύσκολο χαρακτήρα έχει μια αξιόλογη Προσωπικότητα. Σημαίνει ακόμα ότι ίσως ένας άνθρωπος με ευάρεστα κοινωνικά χαρακτηριστικά μπορεί να έχει μόλις αρχίσει να ξυπνά. Η ηθική εξωτερική εικόνα δεν εγγυάται τίποτα. Η Μεταφυσική είναι σαφής εδώ: η φιλοδοξία να φαίνεται κανείς ό,τι δεν είναι, είναι σφάλμα που προκαλεί δυστυχίες. Όχι γιατί είναι “άσχημο”, αλλά γιατί αποτρέπει την πραγματική κρυστάλλωση.

Το τέλος αυτής της πορείας, αν ολοκληρωθεί, είναι ο άνθρωπος που μπορεί να πει ΕΓΩ ΕΙΜΙ και να εννοεί κάτι πραγματικό. Όχι βιογραφία, όχι ρόλο, αλλά την κρυσταλλωμένη πεμπτουσία όλων αυτών που βίωσε ως χωριστό, μοναδικό, αναντικατάστατο ον. Αυτή είναι η πληροφορία που δεν υπάρχει πουθενά αλλού στη δημιουργία. Αυτή είναι η πληροφορία που η Ιδέα Άνθρωπος αναζητούσε όταν αναζήτησε, για πρώτη φορά, την φθορά της υλοποίησης.