Δεν υπάρχουν δύο ανθρώπινα όντα ίδια, και αυτό δεν είναι ποιητική διαπίστωση, είναι νόμος. Η ανομοιότητα διέπει τη φύση σαν αρχή, όχι σαν εξαίρεση, και η προσωπικότητα κάθε ανθρώπου γεννιέται μέσα από αυτόν ακριβώς τον νόμο. Ένα πράγμα όμως είναι να εκδηλώνει κανείς μια προσωπικότητα, και κάτι εντελώς διαφορετικό να τη βεβαιώνει. Το πρώτο εξαρτάται από το πόσο ελεύθερο ήταν το χώμα στο οποίο μεγάλωσε. Το δεύτερο εξαρτάται αποκλειστικά από την πείρα του, από το πόσο έχει ήδη περπατήσει στον δρόμο της εμπειρίας- πείρας-γνώσης-συνείδησης. Κανείς δεν κληρονομεί τη δεύτερη φάση, την κατακτά, ή μένει για πάντα στην πρώτη, πιστεύοντας πως έχει προσωπικότητα επειδή έχει γνώμη.
Εκεί αρχίζει η πραγματική δουλειά, γιατί η γνώμη του ανθρώπου σπάνια είναι δική του. Πριν βεβαιώσει οτιδήποτε, οφείλει να απαλλάξει τις έμφυτες δυνάμεις του από κάθε δοξασία, θεωρία, αντίληψη που δεν αντέχει στη δική του κρίση και τη δική του συνείδηση. Η αλήθεια είναι πως οι περισσότεροι άνθρωποι κουβαλούν μια προσωπικότητα δανεική, ραμμένη από αποκόμματα ιδεολογιών, προκαταλήψεων και ηθικής που δεν επέλεξαν ποτέ, μόνο κληρονόμησαν ή κατάπιαν αμάσητη. Αυτό δεν είναι χαρακτήρας, είναι συσκευασία.
Η φύση δεν έχει τέτοιο πρόβλημα. Είναι ενιαία στη σύλληψή της και ανόμοια σε κάθε της εκδήλωση, το ίδιο σχέδιο που παράγει αναρίθμητες παραλλαγές, δεν δίνει καμία πανομοιότυπη με κάποια άλλη. Η σύγχρονη βιολογία το επιβεβαιώνει με τρόπο που θα ζήλευε κάθε παλαιός δάσκαλος: η ποικιλομορφία δεν είναι ατύχημα της εξέλιξης, είναι η ίδια η μέθοδος της επιβίωσης. Η φύση είναι λοιπόν ο άφωνος παιδαγωγός του ανθρώπου, κι αν τη μελετήσει σωστά γίνεται ο πιο εύγλωττος δάσκαλος που μπορεί κανείς να αποκτήσει, χωρίς δίδακτρα και χωρίς να τον κολακεύει.

Για να βεβαιώσει λοιπόν την προσωπικότητά του, ο άνθρωπος οφείλει τέσσερα πράγματα, και κανένα τους δεν είναι ιδιαίτερα εύκολο. Πρέπει να αποβάλλει τις κακίες, τα πάθη, τα ελαττώματά του και να απελευθερωθεί από συνθήκες, ήθη κι έθιμα που υποδουλώνουν την έκφραση της σκέψης του. Επίσης πρέπει να ενισχύσει την ενεργητικότητα πνεύματος, ψυχής και σώματος μαζί, όχι το ένα εις βάρος του άλλου. Και τέλος να τολμά να λέει, αδίστακτα, αυτό που πιστεύει για την αλήθεια, το καλό, την ηθική, ακόμα κι όταν αυτό τον κάνει αντιπαθή στο τραπέζι.

Ύστερα έρχεται η αυτοκυριαρχία, που δεν είναι ασκητισμός, είναι οικονομία. Ο άνθρωπος οφείλει να περιορίζει τις άσκοπες κινήσεις και τα απερίσκεπτα λόγια του, γιατί ο λόγος υπάρχει για να εκδηλώνει το συνειδητό του έργο, όχι για να γεμίζει τη σιωπή που τον τρομάζει. Ο λόγος είναι καθρέφτης της σκέψης, σημάδι ανύψωσης ή κατάπτωσης του πνεύματος, και ο ισχυρός άνθρωπος προτιμά τη σιωπή από τα άσκοπα λόγια. Η νευροεπιστήμη της αυτορρύθμισης λέει σήμερα κάτι πολύ κοντινό, ότι ο αυτοέλεγχος είναι πόρος που εξαντλείται όταν σπαταλιέται σε ασήμαντα, κι όμως η εποχή μας ζει με μια ομιλία που δεν σταματάει ποτέ, γι’ αυτό και σπάνια λέει κάτι.
Κάθε πράξη του ανθρώπου τώρα είναι και ένας κρίκος σε μια αλυσίδα, όχι μεταφορικά, κυριολεκτικά. Του υπενθυμίζει τον εαυτό του σε κάθε βήμα ή τον υποχρεώνει σε άλλες πράξεις που μπορούν να καταναλώσουν μια ολόκληρη ζωή. Καμία πράξη δεν είναι ουδέτερη. Η φιλοδοξία να φαίνεται κανείς ό,τι δεν είναι, είναι το πιο διαδεδομένο και το πιο τιμωρημένο σφάλμα, γιατί γεννά μια ζωή αφιερωμένη στη συντήρηση ψεύτικης εικόνας, κι αυτό εξαντλεί περισσότερο από κάθε αληθινό αγώνα.
Ο σκοπός όμως δεν πρέπει να συγχέεται. Δεν πρόκειται να αποβάλει κανείς τα ελαττώματά του για να κερδίσει κάποια Αιώνια Βασιλεία. Απλά πρόκειται να κατακτήσει την ανεξαρτησία του ως άνθρωπος, εδώ και τώρα. Τα ελαττώματα είναι το εργαλείο με το οποίο οι δυνάστες υποδουλώνουν το άτομο, και σήμερα οι δυνάστες φοράνε άλλα ρούχα, λέγονται αλγόριθμοι, μάρκετινγκ, δημαγωγία, και δουλεύουν ακριβώς πάνω στις αδυναμίες του, όχι στις αρετές του. Κανείς δεν χτίζει αυτοκρατορία πάνω σε ανθρώπους που ξέρουν τι θέλουν.
Το ψέμα και η κλοπή δεν είναι απλώς ηθικά παραπτώματα, είναι αυτοτραυματισμός. Το ψέμα δημιουργεί ανώμαλες ψυχικές καταστάσεις και σπρώχνει τον άνθρωπο σε πράξεις αντίθετες με το ίδιο του το συμφέρον. Η κλοπή τον περικλείει σε μια σφαίρα μυστηρίου και τον αναγκάζει να παίζει ψεύτικο ρόλο. Δεν είναι, άλλωστε, κάθε ωφέλιμη πράξη συγχρόνως και επωφελής για την ανεξαρτησία της προσωπικότητας, μπορεί κανείς να κερδίζει και να χάνεται ταυτόχρονα.
Οι ομαδικές πλάνες που αδικούν μια κοινωνία δεν πέφτουν από τον ουρανό, είναι το άθροισμα ατομικών ελαττωμάτων που κανείς δεν διόρθωσε εγκαίρως. Η κοινωνία γεννήθηκε από την ανάγκη διατήρησης της ύπαρξης, κι από την ανάγκη πηγάζει το καθήκον, που είναι απλώς ο σεβασμός στην ανάγκη του άλλου. Η ίδια λογική που στηρίζει την αμοιβαία ζωή στη φύση, εκείνη την αμοιβαιότητα που η βιολογία της εξελικτικής συνεργασίας περιγράφει ως αμοιβαίο αλτρουισμό, στηρίζει και κάθε υγιή κοινωνία ανθρώπων που δεν καταπιέζουν ο ένας την ελευθερία του άλλου.

Το άτομο, στη βάση του, είναι τρία πράγματα ταυτόχρονα: υλικό σώμα, αρχή υλική, ψυχή, αρχή αιθέρια, πνεύμα, αρχή λογική. Το πνεύμα διαθέτει τρεις αρετές, Φαντασία, Θέληση, Ισχύ, που δεν έχουν καμία συγγένεια με τα συναισθήματα της ψυχής ή τις εντυπώσεις του σώματος, αλλά τα χρησιμοποιούν για να παράγουν αρμονία. Η Φαντασία εκδηλώνεται με τη Σκέψη και γεννά τη Σύλληψη. Η Θέληση εκδηλώνεται με τον Λόγο και γεννά τον Προσδιορισμό. Η Ισχύς εκδηλώνεται με τη Δράση και γεννά την Εκτέλεση. Τρεις αρετές, τρία μέσα, τρία αποτελέσματα, μια αρχιτεκτονική τόσο απλή που ξεχνάμε να την προσέξουμε.
Η ψυχή είναι το προϊόν της ενέργειας του πνεύματος πάνω στην ύλη, το μεταφορικό μέσο με το οποίο το Εγώ επικοινωνεί με το σώμα και τον κόσμο. Διαθέτει διπλό ρεύμα: το ατομικό, που δημιουργείται από την ενέργεια του δικού του πνεύματος και χρησιμεύει στη συντήρησή του, και το παγκόσμιο, που δανείζεται από μια ευρύτερη Πνευματική Συλλογικότητα μέσα από την οποία όλα τα όντα συνδέονται πάνω στη γη. Το πρώτο κρατά τον άνθρωπο όρθιο. Το δεύτερο του θυμίζει ότι δεν είναι ποτέ μόνος, ό,τι κι αν πιστεύει στις τρεις το πρωί.
Ακριβώς επειδή δανείζεται από αυτό το κοινό ρεύμα, ο άνθρωπος οφείλει να ξέρει πού βάζει τα όρια. Να προσέχει τις αδύναμες πλευρές του, να ξεχωρίζει τα ισχυρά του σημεία, και πάνω απ’ όλα να μην δέχεται καμία επαφή που δεν προκλήθηκε από τον ίδιο. Ακούγεται σαν παλιά τελετουργική οδηγία, όμως είναι κάτι που η ψυχολογία των ορίων και ακόμα η ανοσοβιολογία επιβεβαιώνουν καθημερινά: κάθε υγιής οργανισμός, βιολογικός ή ψυχικός, επιβιώνει επειδή ξέρει να αναγνωρίζει τι είναι δικό του και τι εισβολέας. Η κυριαρχία στον εαυτό ξεκινά από την επιλογή του ποιος τον αγγίζει.

Δύο νόμοι παλεύουν πάνω στον άνθρωπο με ίση δύναμη, ο δημιουργικός και ο καταστρεπτικός ή μεταμορφωτικός παράγοντας. Το πνεύμα του δεν αγγίζεται άμεσα από τον δεύτερο, γι’ αυτό εκείνος διεισδύει πλάγια, μέσα από το σώμα και την ψυχή, εκεί όπου δημιουργεί πάθη κι ελαττώματα. Η εντροπία λειτουργεί ακριβώς έτσι, δεν καταργεί την τάξη με μια κίνηση, τη διαβρώνει σιγά, από την περιφέρεια προς το κέντρο. Το ελιξίριο της ζωής των αρχαίων μυστών δεν ήταν συνταγή αθανασίας, ήταν σύμβολο της νίκης του ολοκληρωμένου ανθρώπου πάνω σε αυτόν ακριβώς τον διαβρωτικό παράγοντα, η ίδια νίκη που φαίνεται όταν ο Θείος Σπινθήρας επιμένει αναλλοίωτος ακόμα κι όταν το σώμα και ο εγκέφαλος υποχωρούν.
Το έργο του ανθρώπου, λοιπόν, είναι να συμμαχήσει τις τρεις του υποστάσεις, πνευματική, ψυχική, υλική, χωρίς η μία να απορροφά την άλλη. Και ύστερα να ανεβάσει κάθε κατάσταση της Υπερουσίας του στην αμέσως ανώτερή της: το ασυνείδητο σε υποσυνείδητο, το υποσυνείδητο σε συνειδητό. Εδώ όμως βρίσκεται το σημείο που οι περισσότεροι το απλοποιούν λάθος: το πέρασμα από το συνειδητό στο υπερσυνειδητό δεν είναι συνέχεια της ίδιας κλίμακας, δεν κερδίζεται προσθέτοντας άλλη μια δόση εμπειρίας. Χρειάζεται σπινθήρα, όχι σωρεία εμπειριών. Χωρίς αυτόν, ο άνθρωπος μένει μορφωμένος αλλά ασάλευτος.

Αυτός είναι, τελικά, ο σκοπός της διδασκαλίας για την ανάσταση της προσωπικότητας, να φτάσει η Αγάπη στην ολότητά της και ο άνθρωπος στην τελειότητα της Σοφίας του. Όχι σαν βραβείο που περιμένει κανείς, αλλά σαν δρόμος που περπατιέται, κι ο δρόμος αυτός αρχίζει πάντα από το ίδιο σημείο, από την άρνηση να είναι κανείς ό,τι τον βόλεψε να γίνει. Και εδώ επιτρέψτε μου να προσθέσω πως έτσι έζησε και αυτά πίστευε αυτός που με βοήθησε να ξεκινήσω τον δρόμο της μύησης.